सवा एक अर्ब लगानीमा १५ सहकारी बजार र ४८ वटा संकलन केन्द्र निर्माण गरिँदै

मुना कुँवर

सवा एक अर्ब लगानीमा सरकारले १५ वटा सहकारी बजार र ४८ वटा संकलन केन्द्र बनाउने भएको छ । संयुक्त राष्ट्रसंघीय विकास कार्यक्रम (युएनडिपी) र भूमि व्यवस्था, गरिबी निवारण तथा सहकारी मन्त्रालयको सहकार्यमा नेपालका विभिन्न स्थानमा सहकारी बजार र संकलन केन्द्र निर्माण गर्न लागिएको हो । 

कृषकको उत्पादन उपभोक्तासम्म आइपुग्न धेरै माध्यमको प्रयोग भइरहेको छ । यसले एकातिर कृषकले आफ्नो उत्पादनको मूल्य कम पाउँछन् भने अर्कोतिर उपभोक्ताले चर्को मूल्यमा तरकारी तथा फलफूल किन्नुपर्ने बाध्यता छ । यो अवस्थालाई अन्त्य गरी कृषक र बजारलाई जोड्न मन्त्रालयले सहकारी बजार विकास कार्यक्रम सुरु गरेको हो । यो कार्यक्रमले फलफूल तथा तरकारीमा संलग्न कृषकहरूका उत्पादनलाई सहकारी बजार प्रणालीमार्फत बजारीकरण गरी उनीहरूको आम्दानी बढाउन सहयोग पुग्ने मन्त्रालयका उपसचिव अनन्त बस्नेतले बताए ।

पुण्यले डोर्‍याउने पदयात्रा

मुना कुँवर

‘नाक ठोक्किने उकालोमा घामले ढाड सेक्ला । गफ मात्रै नगर है, खुट्टा पनि सार,’ वृद्ध तीन सहयात्रीसँग जोरसँग बोल्दै थचक्क बसे, चौतारोमा ।

अनुभवीजस्तो लागेर हतपत्त सोधेँ, ‘अब माथि पुग्न कति बाँकी छ ?’

‘आधाजति छ,’ उनले लामो श्वास ताने । 

उनीसँगै भएका तीनजना महिला पनि त्यही चौतारोमा पुगे । मतिर हेर्दै उनीहरूले सोधे, ‘सातु ल्याएको छैन ?’

दायाँ–बायाँ टाउको हल्लाएँ । हाप्पिएकाले बिस्तारै ‘छैन’ मात्रै भनेँ । 

‘यो खानु पेट आडिलो हुन्छ,’ तीनमध्ये एउटीले झोलाबाट सातु र तातो पानी निकालेर दिइन् । केही बिसेक भयो । यो कात्तिक अन्तिम साता थियो र हिउँदमा पनि यो उकालाको यात्रा उस्तै हो । 

बिहान ७:३० बजे फेदीमा चिया पिएर उकालो चढ्न सुरु भएको थियो । करिब ८:३० बजे मात्रै माथिल्लो फेदी पुगियो । कहीँ नरोकिएर हिँड्दा पनि पाथीभरा मन्दिरको प्रवेशद्वार पुग्न दुई घन्टा लाग्यो । अझै मन्दिरसम्म पुग्न तीन किलोमिटर उकालो बाँकी थियो । 

पाथीभराको खास उकालो त माथिल्लो फेदीबाट सुरु हुन्छ । त्यसैले तीर्थालु माथिल्लो फेदीमा चिया र सातु खाएर केही आराम गर्छन् । त्यहाँबाट माथि लागेपछि भने घर तथा पसल केही भेटिँदैनन् । 

सहकारीमा १० करोडको स्थिरीकरण कोष स्थापना गरिने

मुना कुँवर

सहकारी संस्थामा बढ्दै गएको वित्तीय जोखिमलाई न्यूनीकरण गर्न सरकारले स्थिरीकरण कोषको व्यवस्था गरेको छ । १० करोड बिउ पुँजीसहित सहकारी संस्थाको सहभागितामा स्थिरीकरण कोषको स्थापना गरिने भएको हो ।

नेपालमा सहकारीको पहुँच बढेसँगै जोखिम पनि बढ्दै गएको छ । दिन प्रतिदिन समस्याग्रस्त सहकारीको संख्या बढ्दै गएको छ । यही समस्यालाई समाधन गर्न सरकारले स्थिरीकरण कोषको व्यवस्था गरेको हो । भूमि, व्यवस्था तथा सहकारी मन्त्रालयले पारित गरेको बचत तथा ऋण सहरकारी संस्थासम्बन्धी स्थिरीकरण कोष स्थापना तथा सञ्चालन कार्यविधि २०७६ले कोषको सञ्चालनको व्यवस्था गरेको हो ।

सहकारी संस्थामा बढ्दै गएको जोखिमलाई नियन्त्रण गर्न कोषले सहयोग गर्ने सहकारी विभागका उपरजिस्ट्रार शशीकुमार लम्सालले जानकारी दिए । कोष स्थापनाको प्रक्रिया पुस पहिलो सातादेखि सुरु हुने बचत तथा ऋण सहकारी संघका अध्यक्ष डिबी बस्नेतले बताए । ‘पुसदेखि हामी सहकारीको भेला गर्नेछाँै । भेलाले कोष स्थापनाको निर्णय गर्नेछ,’ उनले भने ।

वैदेशिक रोजगारीको भयावह रूप : ५ वर्षमा ४ हजार १ सय ५३ नेपालीको विदेशमा मृत्यु

मुना कुँवर

हरेक दिन २ अर्ब रेमिट्यान्ससँगै दुईभन्दा बढी शव भित्रन्छ : ५ वर्षमा ४ हजारभन्दा बढी नेपाली युवाले विदेशमा रोजगारी गर्न जाँदा ज्यान गुमाए, ५ सय ४५ अर्काको देशको जेलमा यातना भोगिरहेका छन्, तीमध्ये २५ जनालाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको छ, २५ कामदार विदेशकै अस्पतालको कोमामा मृत्युसँग लडिरहेका छन्, ३८८ कामदार कहाँ हराए कसैलाई पत्तो छैन, रेमिट्यान्सले देश चलाउन पल्केका राज्य सञ्चालकहरू युवालाई वैदेशिक रोजगारको भुंग्रोमा धकेलिरहेका छन् 

पछिल्लो पाँच वर्षमा वैदेशिक रोजगारीमा गएका ४ हजार १ सय ५३ जना कामदारले विदेशी भूमिमा ज्यान गुमाएका छन् । पैसा कमाएर आफ्नो र परिवारको जीवन सुखमय बनाउने सपना बोकेर गएका उनीहरू शव बनेर फर्किएका हुन् । त्यसको बदलामा राज्यले भने पाँच वर्षमा ३६ खर्ब ११ अर्ब रेमिट्यान्स भित्र्याएको छ । यसलाई आधार मान्दा हरेक दिन वैदेशिक रोजगारमा गएका कम्तीमा दुई युवाको शव मुलुकमा भित्रन्छ । त्यसको बदलामा राज्यले दिनको औसत २ अर्ब रेमिट्यान्स भित्र्याइरहेको छ । 

बिमा गर्न अब एजेन्ट नचाहिने

मुना कुँवर

संस्थागत बिमा गर्दा ८ प्रतिशत छुट पाइने, व्यक्तिगत रूपमा सोझै बिमा गरे पनि एजेन्ट कमिसनमा भने छुट नहुने  

घुम्ती बिमा  र एजेन्टविहीन सेवाले जोखिम बढाउँछ : एजेन्ट संघ

अबदेखि बिमा गर्न एजेन्ट नचाहिने भएको छ । बिमा कम्पनीहरू आफैं बिमितको घरदैलो पुगेर बिमा गर्न पाउने भएका छन् । बिमा समितिले ‘शाखारहित घुम्ती सेवासम्बन्धी मार्गदर्शन २०७६’ जारी गर्दै घरदैलोमै पुगेर कम्पनीले बिमा गर्न पाउने व्यवस्था गरेको हो । 

मुलुकमा बिमा व्यवसाय सुरु भएको सात दशक नाघेको छ । बिमाको पहुँच भने २० प्रतिशत पनि नाघ्न सकेको छैन । नागरिकमा बिमाको पहुँच बढाउन समितिले घुम्ती बिमा सेवा मार्गदर्शन जारी गरेको समितिका सूचना अधिकारी निर्मल अधिकारीले जानकारी दिए । ‘अब कम्पनीले घरघर पुगेर बिमा गर्नेछन्,’ उनले भने, ‘यसले बिमाको दायर पनि बढाउनेछ र बिमासम्बन्धी चेतना बढाउनेछ ।’ 

६ बिमा कम्पनी चुक्ता पुँजी बढाउने प्रक्रियामा

मुना कुँवर

हकप्रद सेयरका लागि संस्थापकले जम्मा गरे अग्रिम भुक्तानी

बिमा समितिले तोकेको अवधिको डेढ वर्षपछि बल्ल ६ वटा बिमा कम्पनीले  चुक्ता पुँजी पुर्‍याउने प्रक्रिया सुरु गरेका छन् । समितिका अनुसार जीवन बिमातर्फ सूर्या लाइफ, गुराँस लाइफ र निर्जीवनतर्फ लुम्बिनी, प्रुडेन्सियल, एनएलजी र युनाइटेड इन्स्यारेन्सले पुँजी बढाउने प्रक्रिया सुरु गरेका हुन् ।  

संस्थापकले जम्मा गरे अग्रिम भुक्तानी रकम
बिमा समितिको निर्देशनअनुसार चुक्ता पुँजी नपुगेका कम्पनीहरूका संस्थापकहरूले पुँजी वृद्धिका लागि हकप्रद सेयरबापतको अग्रिम भुक्तानी रकम जम्मा गरेका छन् । सूर्या लाइफ, युनाइटेड इन्स्योरेन्स, लुम्बिनी, प्रुडेन्सियल, एनएलजी र युनाइटेड इन्स्यारेन्सका संस्थापकले रकम जम्मा गरेको समितिका कार्यकारी निर्देशक राजुरमण पौडेलले बताए । समितिका अनुसार सूर्या लाइफका संस्थापकले ६० करोड अग्रिम भुक्तानी गरेका छन् । त्यस्तै, लुम्बिनी जनरल इन्स्योरेन्सका संस्थापकले ८ करोड ९८ लाख, प्रुडेन्सियल इन्स्योरेनसले २ करोड ९६ लाख, एनएलजी इन्स्योरेन्सले ६५ लाख र युनाइटेड इन्स्योरेन्सका संस्थापकले ४२ करोड ८२ लाख अग्रिम भुक्तानी रकम जम्मा गरेका छन् । 

नेपालमा तालिम केन्द्र चलाउन एक दर्जन जापानिज कम्पनी इच्छुक

मुना कुँवर

नेपालमा सीप तथा भाषा तालिम केन्द्र सञ्चालन गर्न एक दर्जन जापानिज कम्पनीहरू इच्छुक देखिएका छन् । जापानका तालिम प्रदायक कम्पनी र रिक्रुट एजेन्सीहरूले तालिम केन्द्र सञ्चालनका लागि रुचि देखाएको श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयले बताएको छ । 

कामदारको अभाव चुलिएपछि जापानले नेपाललगायतका विभिन्न मुलुकबाट कामदार लैजाने नीति अगाडि सारेको छ । जापानले पहिलो चरणमा नेपालबाट केयर गिभरका लागि कात्तिकमा भाषा तथा सीप परीक्षा लिएको थियो । तर, सो परीक्षामा नेपाली कामदारको नतिजा उत्साहजनक नदेखिएपछि जापान आफैँले तालिम दिने संस्था सञ्चालन गर्ने इच्छा देखाएको हो । 

निगममा ठूलो अप्रेसन जरुरी छ, कतिपय फालिन सक्छन् : योगेश भट्टराई

तत्कालीन संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री रवीन्द्र अधिकारीको निधनपछि नेपालको पर्यटन क्षेत्रको नेतृत्व केही समय खाली भयो । आशालाग्दा मन्त्रीले सम्हालेको मन्त्रालयको नेतृत्व सरकारले अर्का लोकप्रिय नेता योगेश भट्टराईलाई सुम्पियो । अधिकारीले गति दिएका पर्यटन क्षेत्रका कार्यलाई पूरा गर्ने जिम्मेवारी पनि उनको काँधमा छ । भ्रमण वर्षको सुरुवात, तीनवटा विमानस्थल निर्माण सम्पन्न गर्नुपर्ने चुनौती, नेपाल वायुसेवा निगमको व्यवस्थापन, त्रिभुवन विमानस्थलको क्षमता विस्तारलगायतका चुनौती उनीमाथि छन् । उनले आगामी दिनमा निगमलाई गर्व गर्न लायक बनाउने, तीनवटै अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सञ्चालनमा ल्याउने, त्रिभुवन विमानस्थलको क्षमता बढाइनेलगायतका योजना अगाडि सारेका छन् । यतिवेला भने मन्त्री भट्टराई ‘भ्रमण वर्ष २०२०’ को तयारीमा जुटेका छन् । मुखैमा आइपुगेको भ्रमण वर्ष, नेपाल एयरलाइन्सको सुधार र नागरिक उड्डयन क्षेत्रका विभिन्न मुद्दामा नयाँ पत्रिकाका जनार्दन बराल र मुना कुँवरले भट्टराईसँग गरेको कुराकानी :

योगेश भट्टराई 
मन्त्री, संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन

पर्यटन मन्त्रालयले चालू आवको पहिलो चार महिनामा प्रतिबद्धता गरेमध्ये ६२ प्रतिशत काम सुरु नै भएको छैन । यसले पर्यटन मन्त्रालयको काम अति सुस्त भएको देखाउँछ । तपाईंका लागि मन्त्रालय नयाँ भएर हो कि, काम गर्न अप्ठ्यारो भएर प्रगति हुन नसकेको हो ?

बाहिर अनुमति लिएर त्रिभुवन विमानस्थललाई बेस बनाउँछन् जहाज : काठमाडौंको आकाश मात्र होइन पार्किङमा पनि ट्राफिक जाममा जहाज

उपत्यकाबाहिरका विमानस्थललाई आधार बनाउने विमानलाई काठमाडौंमै स्लट दिन्छ प्राधिकरण अनि विमानस्थलभित्रै जहाज एक–आपसमा ठोक्किन्छन्, तर विमानस्थलका नि. महाप्रबन्धक भन्छन्– जहाज एक–आपसमा ठोक्किनु सामान्य 

मुना कुँवर

काठमाडौंबाहिरका विमानस्थललाई आधार (बेस) बनाएर अनुमति लिएका विमान कम्पनीले त्रिभुवन विमानस्थललाई नै केन्द्र बनाएर उडान गरिरहेका कारण अत्यधिक एअर ट्राफिक जाम हुने गरेको छ । विमान कम्पनीले जुन विमानस्थललाई आधार बनाएर अनुमति लिएको हो, त्यहीँलाई केन्द्र बनाएर उडान गर्नुपर्छ । त्यस्तै, रातको समयमा जहाज पार्किङ पनि त्यहीँ गर्नुपर्छ । तर, यो व्यवस्थालाई वायुसेवा कम्पनीहरूले बिलकुलै टेरेका छैनन् नै, नियामक संस्था नेपाल उड्डयन प्राधिकरण आफैँले काठमाडाैं बाहिर बेस लिएका वायुसेवा कम्पनीलाई काठमाडौंको स्लट दिने गरेका छन् ।

प्राइस कटिङ गर्दै व्यवसाय खोस्दै बिमा कम्पनीहरू

मुना कुँवर

निर्जीवन बिमा कम्पनीहरूले प्राइस कटिङ गर्दै व्यवसाय खोस्न थालेका छन् । बिमा समितिले तोकेको बिमादरलाई उल्लंघन गरी कम्पनीहरूले आफूखुसी दर कायम गर्दै व्यवसाय तान्न थालेका छन् । कम्पनीहरूले आफूखुसी बिमादर कायम गरी व्यवसाय गरिरहँदा पनि समितिले कारबाही गर्न नसक्दा कम्पनीहरू प्राइस कटिङमा झनै उत्साहित देखिएका छन् । 

बिमा समितिले सम्पत्ति, सामुद्रिक र मोटर बिमाको दर तोकेको छ । बिमा ऐनअनुसार कम्पनीहरूले समितिले तोकेको न्यूनतम दरभन्दा तल झरेर व्यवसाय गर्न पाउँदैनन् । अन्य बिमा व्यवसायको हकमा भने कम्पनीहरूले आफूखुशी व्यवसाय गर्न पाउँछन् । तर, कम्पनीहरूले नयाँ व्यवसाय खोज्न नसकेपछि समितिले तोकेको दरभन्दा पनि कम मूल्य कायम गर्दै अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा बढाएको एक कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृतले बताए । ‘एक वर्ष एउटा कम्पनीले गरेको बिमा सम्पत्ति अर्को वर्ष अर्को कम्पनीले प्राइस कटिङ अर्थात् समितिले तोकेको भन्दा कममा बिमा गरिदिन्छ । तुलनात्मक रूपमा बिमाशुल्क कम पर्ने भएपछि बिमितहरू खुसी हुन्छन्,’ उनले भने ।