Sunday, January 31, 2016

बदलिँदो परिवेशमा बीमा समितिको संरचना

डा. रवीन्द्र घिमिरे
जिम्मेवार राज्यले सम्पूर्ण नागरिकको हितका लागि सामाजिक सुरक्षा नीति तथा कार्यक्रम तय गरेको हुन्छ । पूँजीवादी राज्य व्यवस्था भएका देशमा समेत आर्थिक हैसियत भएका नागरिकले व्यावसायिक बीमा कम्पनीहरूसँग बीमा योजनाहरू खरीद गरी सुरक्षाको प्रत्याभूति प्राप्त गर्छन् भने जो आर्थिक रूपमा असक्षम छन् उनीहरूका लागि राज्यद्वारा विभिन्न सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको हुन्छ । समाजवादी र सामाजिक प्रजातान्त्रिक देशमा समेत बीमा सबैका लागि अनिवार्य साधनका रूपमा राज्यको नीतिमा लेखिएको छ । अमेरिकाजस्तो पूँजीवादी देशमा समेत सबै नागरिकको स्वास्थ्य बीमामा राज्यले समेत दायित्व लिने गरेको छ । नेपालमा बीमा र सामाजिक सुरक्षा दुवै सुषुप्त अवस्थामा छन् ।

Thursday, January 28, 2016

खाडी मुलुकमा खर्च कटौती अभियान, घट्न सक्छ विप्रेषण आप्रवाह

मुना कुँवर


माघ १३, काठमाडौं । अन्तरराष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्यमा आएको कमीले नेपालमा भित्रँदै आएको विप्रेषणमा ह्रास आउन सक्ने देखिएको छ । तेलको मूल्य घट्दै जाँदा खाडीलगायत मुलुकमा आर्थिक सङ्कटको सम्भावना बढ्दै गएको छ । सोही अवस्थालाई दृष्टिगत गरी खर्च कटौतीका लागि खाडी मुलुकका कम्पनीहरूले कर्मचारी घटाउन थालेका छन् । यसले नेपाललगायत मुलुकहरूकोे विप्रेषण आप्रवाहमा कमी आउन सक्ने अर्थविद् डा चन्द्रमणि अधिकारीले बताए ।
अन्तरराष्ट्रियमा बजारमा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ३२ अमेरिकी डलरमा झरेको छ । यो मूल्य १२ वर्षयताकै सबैभन्दा कम हो । गत जुनदेखि अन्तरराष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य निरन्तर घटिरहेको छ । विश्वमा सबैभन्दा बढी तेल खपत गर्ने अमेरिका आफैले प्राकृतिक तेलको उत्पादन बढाउन थालेपछि अन्तरराष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य घट्न थालेको छ । तेलको मूल्य घटेसँगै तेल आयातकर्ता मुलुकहरूको अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पर्ने भए पनि निर्यातकर्ता मुलुकहरूमा भने आर्थिक अभाव सृजना हुन सक्ने देखिएको छ । विश्वका मुख्य तेल निर्यातकतार्का रूपमा रहेका रूस, कोलम्बिया, भेनेजुयला, नाइजेरियालगायत मुलुकहरूको आर्थिक अवस्थामा समस्या पर्न सक्ने देखिएको छ ।   

Tuesday, January 26, 2016

व्यवस्थित भएन बीमा शिक्षा

२०७२-१०-१३ मा प्रकाशित

मुना कुँवर

माघ १२, काठमाडौं । बीमा व्यवसाय सञ्चालन भएको ७ दशक बितिसक्दा पनि व्यवस्थित रूपमा बीमा शिक्षाको शुरुआत हुन सकेको छैन । दिन प्रतिदिन बीमाको क्षेत्र विस्तार भइरहेको अवस्थामा समेत बीमा शिक्षाका लागि सरकार भने उदासीन देखिएको छ । नेपालमा बीमासम्बन्धी शिक्षा नहुँदा कम्पनीहरूमा दक्ष जनशक्तिको अभाव बढ्दै गएको लुम्बिनी जनरल इन्स्योरेन्सका नायब प्रमुख कार्यकारी अधिकृत विनोदकाजी श्रेष्ठले बताए ।
नेपालमा जीवन तथा निर्जीवन गरी कुल २५ ओटा बीमा कम्पनी सञ्चालित छन् । गत वर्षदेखि एउटा पुनर्बीमा कम्पनी पनि सञ्चालनमा आएको छ । यी कम्पनीहरूले नेपालका विभिन्न जिल्लामा आफ्नो सेवा विस्तार गरेका छन् । तापनि, नेपालको कुल जनसङ्ख्यामध्ये करीब १० प्रतिशत जनसङ्ख्या पनि बीमाको दायरामा आउन सकेका छैनन् । यसले बीमा व्यवसायका लागि नेपाल अत्यन्त सम्भावित क्षेत्र भएको देखाउँछ । यस्तो अवस्थामा समेत व्यवसाय वृद्धिका लागि आवश्यक जनशक्तिको उत्पादनमा सरकारले ध्यान पुर्‍याउन सकेको छैन ।

Sunday, January 24, 2016

शेयर डिम्याट कसरी गर्ने ?

२०७२-१०-१० मा प्रकाशित    ९६२ पटक पढिएको 

मुना कुँवर

काठमाडौं । नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से)ले माघ ३ गतेदेखि डिम्याट (विद्युतीय अभिलेख/अभौतिकीकरण) भएका शेयरको कारोबार शुरू गरेको छ । यसअघि धेरैपटक अनिवार्य रूपमा डिम्याट कारोबार शुरू गर्ने भनिए पनि माघ महीनादेखि मात्रै यो लक्ष्य सफल भएको छ । तर, बजारमा डिम्याट गरिएका शेयरको मात्रै कारोबार हुन थाले पनि धेरै लगानीकर्ताले भने शेयर डिम्याट गराइसकेका छैनन् । सीडीएस एण्ड क्लियरिङ (सीडीएससी)ले दिएको अनौपचारिक तथ्याङ्कअनुसार कुल सूचीकृत शेयरमध्ये करीब ३० प्रतिशत शेयर मात्र डिम्याट भएका छन् । यसले पनि धेरै लगानीकर्ताले शेयर डिम्याट गर्न बाँकी रहेको देखाउँछ ।

Thursday, January 21, 2016

प्रमाणपत्रविना नै ‘नो क्लेम डिष्काउण्ट’

२०७२-१०-७ मा प्रकाशित

मुना कुँवर
माघ ६, काठमाडौं । दाबी नगरेबापत छूट (नो क्लेम डिष्काउण्ट)को प्रमाणपत्रविना नै बीमा कम्पनीहरूले बीमितहरूलाई हदैसम्मको छूट दिने गरेको देखिएको छ । मोटर बीमादर निर्देशिका २०६६ विपरीत कम्पनीहरूले मोटर बीमामा नो क्लेम डिष्काउण्ट दिने गरेको बीमा समितिका निर्देशक श्रीमान कार्कीले बताए । उनले भने, ‘बीमा कम्पनीहरूले प्रमाणपत्रविना नै छूट दिनु गलत परिपाटी हो ।’
मोटर बीमादर निर्देशिकाअनुसार बीमितले यसअघि बीमा योजनामा सहभागी भएको तर ती कम्पनीमा आफूले कुनै दाबी नगरेको प्रमाणपत्र ल्याएमा नयाँ बीमा कम्पनीबाट नो क्लेम छूट पाउने प्रावधान छ । निर्देशिकाअनुसार प्रत्येक वर्ष मोटर बीमा नवीकरण गर्नुपर्ने प्रावधान छ । बीमा गर्दाको पहिलो वर्ष बीमितले कम्पनीमा कुनै पनि दाबी नगरेमा दोस्रो वर्ष जुनसुकै कम्पनीबाट नवीकरण गर्दा बीमादरमा १५ प्रतिशत छूट प्राप्त गर्छ । त्यस्तै, दोस्रो वर्ष २० छूट दिनुपर्ने प्रावधान रहेको छ भने तेस्रो वर्ष बीमितले ३० प्रतिशतसम्मको छूट पाउँछ । बीमितले एउटै बीमा कम्पनीमा निरन्तर बीमा गरेको अवस्थामा नो क्लेम डिष्काउण्ट उपभोग गर्न कुनै प्रमाणको आवश्यकता पर्दैन । तर, दोस्रो वर्ष अन्य कम्पनीमा बीमा गर्न चाहेको अवस्थामा उक्त छूट उपभोग गर्न भने प्रमाणपत्र पेश गर्नुपर्नेछ । बीमितले प्रमाण जुटाउन नसकेको खण्डमा छूटसहितको बीमा जारी गर्न बीमा कम्पनी बाध्य हुने छैन ।

Sunday, January 17, 2016

नेप्सेले तोड्यो रेकर्ड

२०७२-१०-३ मा प्रकाशित      ९६५ पटक पढिएको 

हालसम्मकै नयाँ उचाइ, १ हजार २ सय १२


मुना कुँवर

माघ ३, काठमाडौं । साताको पहिलो दिन आइतवार शेयरबजार परिसूचक नेप्से उच्च अङ्कले बढेको छ । सो दिन नेप्से परिसूचक करीब २१ अङ्कले बढेर हालसम्मकै उच्च विन्दुलाई तोड्दै १ हजार २ सय १२ को नयाँ रेकर्ड कायम गरेको छ । आइतवारदेखि शेयरबजारमा अभौतिक शेयरको मात्रै कारोबार हुन थालेपछि परिसूचक उच्च अङ्कले बढेको कोहिनूर सेक्युरिटिजका सञ्चालक भरत रानाभाटले बताए ।  
आइतवार व्यापार शुरू भएलगत्तै परिसूचक उच्च अङ्कले बढेको थियो । फलस्वरूप नेप्सेले कारोबारको पहिलो डेढ घण्टाको अवधिमा नै हालसम्मकै उच्च विन्दु १ हजार २ सय ५ को विन्दुलाई तोड्न सफल भएको हो । त्यस्तै, मध्याह्न २ बजेर १३ मिनेट जाँदा नेप्से १ हजार २ सय १० दशमलव ७१ विन्दुमा पुगेको थियो । त्यसपछि लगभग स्थिर देखिएको परिसूचक अन्तिममा बढेर १ हजार २ सय १२ विन्दुमा पुगेर बजार बन्द भएको छ । शेयरबजारको आधुनिकीकरणका लागि नेप्सेले आइतवारदेखि अभौतिक शेयरको मात्रै कारोबार शुरू गरेको छ । यसले बजारमा शेयरको आपूर्ति ह्वात्तै घटेको कोहिनूर सेक्युरिटिजका सञ्चालनक रानाभाटले बताए । ‘बजारमा शेयरको उपलब्धता सीमित छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले मागअनुसार आपूर्ति हुन नसक्दा परिसूचक बढ्न पुगेको हो ।’ त्यस्तै, नेप्सेले अभौतिक शेयरको कारोबार गर्न थालेपछि लगानीकर्ताहरू पनि हौसिएको उनले बताए । खरीद गरिएको शेयर विक्री गर्न पहिलाजस्तो झन्झट नहुने भएपछि लगानीकर्ताले शेयरको माग बढाएका छन् । उनले भने, ‘एक दुई दिनमा नै खरीद गरिएको शेयर विक्री गर्न पाउने भएपछि ‘सर्टटर्म’ नाफा लिन लगानीकर्ताले शेयर किनेका हुन् ।’

धितो लीलामी रोक्न अख्तियारको प्रयोग

२०७२-१०-३ मा प्रकाशित 
माघ २, काठमाडौं । बैङ्क तथा वित्तीय संस्थामा धितोस्वरूप राखिएका सम्पत्तिको लीलामी रोक्न ऋणीहरूले अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको समेत प्रयोग गर्ने गरेको पाइएको छ । ऋण असुली न्यायाधिकरणले ऋण असुलीका लागि सम्पत्ति विक्री गर्ने क्रममा ऋणीहरूले विभिन्न प्रपञ्च रच्ने र त्यसमध्ये अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगलाई समेत प्रयोग गर्ने गरेको देखिएको न्यायाधिकरणको असुली शाखाले बताएको छ ।
न्यायाधिकरणको इजलाशले मुद्दा फैसला गरेको लामो अवधिसम्म पनि निष्क्रिय रहने ऋणीहरू धितो लीलामीको प्रक्रियामा गएपछि भने एकाएक सक्रिय हुने गरेको ऋण असुली शाखाका शाखा अधिकृत आशमान तामाङले बताए । उनका अनुसार ऋणीहरू नियतवश लीलामीको प्रक्रिया रोक्न अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, उद्योग विभागलगायत निकायमा समेत पुग्ने गरेका छन् । ‘न्यायाधिकरणले गरेको फैसलाउपर चित्त नबुझे पुनरावेदन अदालत जान सकिने प्रावधान रहेको छ,’ उनले भने, ‘पुनरावेदनको पैmसलामाथि पनि चित्त नबुझे सर्वोच्च अदालत पनि त जान सकिन्छ ।’

Friday, January 15, 2016

अति गरीबलाई निःशुल्क स्वास्थ्यबीमा

२०७२-१०-१ मा प्रकाशित   
पुस ३०, काठमाडौं । अति गरीब वर्गमा पर्ने नागरिकको स्वास्थ्य बीमा नेपाल सरकारले निःशुल्क रूपमा गरिदिने भएको छ । गरीबी निवारण मन्त्रालयले पहिचान गरेका सो वर्गका नागरिकलाई यस्तो सुविधा दिन लागिएको हो । प्रत्येक नागरिकमा स्वास्थ्योपचारको पहुँच पु¥याउने उद्देश्यबाट सरकारले यस्तो निःशुल्क स्वास्थ्य बीमा योजना सञ्चालनमा ल्याएको स्वास्थ्य मन्त्रालयका सहसचिव श्रीकृष्ण नेपालले बताए । उनका अनुसार सरकारले योजनाअन्तर्गत मध्यम गरीबीको वर्गमा परेकालाई बीमाशुल्कमा ७५ प्रतिशतसम्म र गरीबीको वर्गमा परेकालाई बीमाशुल्कमा ५० प्रतिशतसम्म छूट दिनेछ ।

Sunday, January 10, 2016

कसरी गर्ने शेयरमा लगानी

२०७२-०९-२६ मा प्रकाशित      २३२७ पटक पढिएको  
काठमाडौं । ‘दाइ, आज बीमा कम्पनीको शेयर उठाउँदा कस्तो होला ?’ काठमाडौंमा एउटा ब्रोकर कम्पनीको डिस्प्ले रूममा बसेकी महिलाले आफ्नो अघिल्तिरका पुरुषलाई सोधिन् । डिस्प्ले बोर्डतिर हेर्दै ती पुरुषले जवाफ फर्काए, ‘अलिक दिन पख्नुहोस् ।  बरु हिजो उठाएको भए हुन्थ्यो, अब उठाएर त फाइदै छैन ।’
डिस्प्ले बोर्डमा सबैजसो बीमा कम्पनीको शेयर मूल्य घटिरहेको देखिन्थ्यो । डिस्प्लेमा रातो रङ पोतिएको बेला शेयर किन्दा फाइदा हुन्छ भन्ने ती महिलाको बुझाइ रहेछ । उनले ती पुरुषको अझ नजिक पुगेर फेरि सोधिन्, ‘किन र दाइ ? बीमा कम्पनीको शेयरमूल्य त घटेकोघट्यै छ नि ?’ अनि पुरुषले पुनः जवाफ फर्काए, ‘बीमाबाट नाफा उठाइसके, अब २÷४ दिन यसबाट केही हुँदैन ।’ बरु अरू कुनै कम्पनीको शेयर किन्न उनले ती महिलालाई सुझाव दिए ।
ती पुराना पुरुष लगानीकर्ताको कुरामा अरू मानिसका पनि ध्यान तानियो । एकजनाले सोधे, ‘अहिले

Monday, January 4, 2016

न्यायाधिकरणमा मुद्दा दर्ता ४४ प्रतिशतले वृद्धि

२०७२-०९-२० मा प्रकाशित     

मुना कुँवर
पुस १९, काठमाडौं । चालू आर्थिक वर्ष २०७२/७३ मा ऋण असुली न्यायाधिकरणमा मुद्दा दर्ता हुने क्रम करीब ४४ प्रतिशतले बढेको छ । गत मङ्सिर मसान्तसम्ममा न्यायाधिकरणमा ७५ ओटा मुद्दा दर्ता भएका छन् । गत आव २०७१/७२ को सोही अवधिमा भने जम्मा ५२ ओटा मुद्दा दर्ता भएका थिए । न्यायाधीशहरूको नियुक्तिपछि नयाँ मुद्दा दर्ता हुने क्रम बढेको न्यायाधिकरणका से्रस्तेदार देवबहादुर श्रेष्ठले बताए । उनले भने, ‘अन्य वर्षको तुलनामा चालू आवमा मुद्दा दर्ता तथा फैसला दुवै काम बढेको छ ।’
न्यायाधिकरणको तथ्याङ्कअनुसार चालू आवको मङ्सिर अन्त्यसम्ममा कुल ३ सय ८९ ओटा मुद्दा दर्ता भएका छन् । ती मुद्दामध्ये ३ सय १४ ओटा गत आवबाट जिम्मेवारी सरी आएका हुन् । त्यस्तै, मुद्दाको फैसला हुने क्रम पनि बढेको न्यायाधिकरणले दाबी गरेको छ । चालू आवको ५ महीनाको अवधिमा २१ ओटा मुद्दाको फैसला भएको तथ्याङ्कले देखाएको छ । अब फैसला गर्न बाँकी मुद्दाको सङ्ख्या ३ सय ६८ रहेको छ ।