विनोदप्रसाद मिश्रप्रमुख, मानव संसाधन विभाग, जीफोरएस सेक्युरिटिज सर्भिस नेपाल
जीफोरएस
सेक्युरिटिज सर्भिस नेपाल सुरक्षा सेवा प्रदान गर्ने नेपालकै पहिलो कम्पनी
हो । यो कम्पनी ‘जीफोरएस लण्डन’को सब्सिडियरी कम्पनी हो । लण्डनमा १ सय
वर्षअगाडि स्थापित यस कम्पनीको स्थापना नेपालमा भने २०५३ सालमा भएको हो ।
कम्पनीको मुख्य कार्यालय काठमाडौंको लाजिम्पाटमा छ । नेपालमा कम्पनीको
चारओटा शाखा र सातओटा उपशाखा सञ्चालनमा छन् । यसैगरी कम्पनीले धनगढीमा
क्षेत्रीय तालीम केन्द्र सञ्चालन गर्दै आएको छ । सेवाग्राहीलाई गुणस्तरीय
सेवा प्रदान गर्नु आफ्नो उद्देश्य रहेको कम्पनीले बताएको छ । हाल यस
कम्पनीमा ५ हजार कर्मचारी कार्यरत छन् । व्यवस्थापनको रणनीति, कर्मचारीको
परिचालन, छनोटलगायत विषयमा अभियान संवाददाता मुना कुँवरले कम्पनीका मानव
संसाधन विभाग प्रमुख विनोदप्रसाद मिश्रसँग गरेको कुराकानीको सार :
नेपालको मानव संसाधन व्यवस्थापनको अवस्थालाई कसरी मूल्याङ्कन गर्नुहुन्छ ?
नेपालमा भर्खरैमात्र उद्योगको स्थापना हुन थालेको छ । त्यसैले पनि नेपाली बजार त्यति व्यावसायिक हुन सकेको छैन । पछिल्लो समयमा भने नेपालमा पनि केही अन्तरराष्ट्रिय कम्पनी सञ्चालनमा आउन थालेका छन् । त्यस्ता कम्पनीसँगै अन्तरराष्ट्रिय संस्कृतिको अभ्यासको समेत सिको गर्न थालिएको छ, जसको फलस्वरूप नेपालमा मानव संसाधनको अवधारणा शुरू भएको छ । नेपालमा उद्योगधन्दाको स्थापना हुन थालेसँगै कर्पोरेट कल्चरमा आधारित मानव संसाधनको पनि अभ्यास हुन थालेको छ । यो सकारात्मक पक्ष हो । एक दृष्टिकोणले हेर्दा मानव संसाधन विभाग कुनै पनि कम्पनीका लागि अतिरिक्त खर्चसमेत हो । त्यसैले, कतिपय कम्पनीले चाहेर पनि यसलाई कार्यान्वयन गर्न सकिरहेका छैनन् । तसर्थ, कम्पनीको आर्थिक अवस्था र बजारको अवस्थाअनुसार यसको अभ्यास गर्नुपर्छ ।
तपाईंको कम्पनीमा ५ हजारभन्दा बढी कर्मचारी कार्यरत छन्, यतिधेरै कर्मचारीको व्यवस्थापन कसरी गर्नुभएको छ ?
कर्मचारी व्यवस्थापनका लागि हाम्रो आफ्नै अलग्गै सिष्टम र नीतिनियम छ । हाम्रा कर्मचारीले स्वतःस्फूर्त रूपमा कम्पनीको नियम अवलम्बन गरिरहेका छन् । सोहीअनुसार उनीहरूको पनि व्यवस्थापन भइरहेको छ ।
कर्मचारीको कुशल व्यवस्थापनका लागि केही फरक नीति पनि अवलम्बन गर्नुभएको छ कि ?
कर्मचारी व्यवस्थापनका लागि हामीले कुनै छुट्टै नीति अपनाएका छैनौं । तर, हामीले नेपालको कानूनअनुसार श्रम ऐनलाई भने अक्षरशः कार्यान्वयन गर्दै आएका छौं । उक्त ऐनअनुसार कर्मचारीले पाउने पारिश्रमिक तथा अन्य सुविधालाई हामीले पूर्णरूपमा लागू गरेका छौं ।
कर्मचारीलाई प्रोत्साहित गर्न कस्ता उपाय अपनाउनुहुन्छ ?
हामी आफ्ना हरेक कर्मचारीको नियमित निरीक्षण गरिरहेका हुन्छौं । प्रत्येक कर्मचारीको रेकर्ड हामीसँग हुन्छ । कर्मचारीलाई प्रोत्साहित गर्न समयसमयमा भेटघाट पनि गर्दै आएका छौं । कर्मचारीको प्रस्तुतिअनुसार उनीहरूलाई पुरस्कार, सम्मान तथा पदोन्नतिसमेत गर्दै आएका छौं ।
नयाँ कर्मचारी लिनुपर्दा कस्तो प्रक्रिया अपनाउनुहुन्छ ?
नयाँ कर्मचारी लिनका लागि हामीले पत्रपत्रिकामा आवेदन खुलाएका हुन्छौं । हामी प्रायः वर्षभरि नै आवेदनको माग गर्छौं । त्यसबाट प्राप्त भएका आवेदनका आधारमा उनीहरूको छनोट गरी अन्तरवार्ता तथा मेडिकल जाँच गर्छौं । उक्त प्रक्रियामा छनोट भएका कर्मचारीलाई हाम्रो केन्द्रीय कार्यालय (काठमाडौं)मै बोलाएर तालीम दिन्छौं । यसपछि कर्मचारीलाई औपचारिक रूपमा सम्बन्धित स्थानमा कामका लागि खटाउँछौं ।
कर्मचारीको छनोट गर्दा कुन विषयलाई बढी प्राथमिकता दिनुहुन्छ ?
हाम्रो कम्पनीले सुरक्षासम्बन्धी सेवा प्रदान गर्छ । त्यसैले, हामीले खोजेका कर्मचारीमा शारीरिक स्फूर्तिको साथमा मानसिक रूपमा पनि परिपक्वता हुन जरुरी छ । सुरक्षा अति नै संवेदनशील तथा जिम्मेवारीपूर्ण कार्य हो । त्यसैले, हामीले विशेष गरी अवकाशप्राप्त प्रहरी र सेनालाई बढी प्राथमिकता दिएका छौं । उनीहरूमा पहिलेदेखि नै प्राविधिक जानकारी रहने हुँदा पनि हामीले त्यस्ता व्यक्तिलाई प्राथमिकता दिएका हौं । अन्य सर्वसाधारण नागरिकका हकमा भने २२ वर्षमा पूरा भएको, कम्तीमा कक्षा–८ उत्तीर्ण गरेको र शारीरिक रूपमा सक्षम हुनुपर्छ ।
कम्पनीको सफलताका लागि एउटा कर्मचारीको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ ?
कुनै पनि कम्पनीका लागि कर्मचारी महत्वपूर्ण साधन हो । कम्पनीको सफलतामा कर्मचारीको पनि ठूलो भूमिका रहने गर्छ । तसर्थ, कम्पनी र कर्मचारीको व्यक्तिगत सफलताका लागि पनि कर्मचारी स्वयम् सजग हुनुपर्छ । साथै, कर्मचारी कम्पनीप्रति इमानदार र मेहनती हुनुपर्छ ।
कर्मचारी व्यवस्थापनमा कस्ता समस्या भोग्नुपरेको छ ?
कर्मचारीकै कारण अहिलेसम्म त्यस्तो ठूलो समस्या हामीले भोगेका छैनौं । सबै कर्मचारी एउटा विशेष प्रणालीमा रहने भएकाले पनि अहिलेसम्म ठूलो समस्या भोग्नु नपरेको हो । तर, कहिलेकाहीँ कर्मचारी र व्यवस्थापनबीच विचारको तालमेल नमिल्दा भने समस्या सृजना हुने गर्छ । कुनै अवस्थामा कर्मचारीले आफूलाई केन्द्रमा राखेर सोचेको हुन्छ भने व्यवस्थापनले पनि संस्थाकै हितलाई केन्द्रमा राखेर योजना बनाएको हुन्छ । हुन त दुवै पक्षमा आ–आफ्नो ठाउँमा सही हुन्छन् । तर, एकअर्काको दृष्टिकोणमा भने भिन्नता हुन्छ । यसले सानोतिनो समस्या सृजना हुन्छ । तर, यस्तो अवस्थामा हामीले पहिले कर्मचारीको मनोभावना बुझ्ने प्रयास गर्छौं ।
नेपालको मानव संसाधन व्यवस्थापनको अवस्थालाई कसरी मूल्याङ्कन गर्नुहुन्छ ?
नेपालमा भर्खरैमात्र उद्योगको स्थापना हुन थालेको छ । त्यसैले पनि नेपाली बजार त्यति व्यावसायिक हुन सकेको छैन । पछिल्लो समयमा भने नेपालमा पनि केही अन्तरराष्ट्रिय कम्पनी सञ्चालनमा आउन थालेका छन् । त्यस्ता कम्पनीसँगै अन्तरराष्ट्रिय संस्कृतिको अभ्यासको समेत सिको गर्न थालिएको छ, जसको फलस्वरूप नेपालमा मानव संसाधनको अवधारणा शुरू भएको छ । नेपालमा उद्योगधन्दाको स्थापना हुन थालेसँगै कर्पोरेट कल्चरमा आधारित मानव संसाधनको पनि अभ्यास हुन थालेको छ । यो सकारात्मक पक्ष हो । एक दृष्टिकोणले हेर्दा मानव संसाधन विभाग कुनै पनि कम्पनीका लागि अतिरिक्त खर्चसमेत हो । त्यसैले, कतिपय कम्पनीले चाहेर पनि यसलाई कार्यान्वयन गर्न सकिरहेका छैनन् । तसर्थ, कम्पनीको आर्थिक अवस्था र बजारको अवस्थाअनुसार यसको अभ्यास गर्नुपर्छ ।
तपाईंको कम्पनीमा ५ हजारभन्दा बढी कर्मचारी कार्यरत छन्, यतिधेरै कर्मचारीको व्यवस्थापन कसरी गर्नुभएको छ ?
कर्मचारी व्यवस्थापनका लागि हाम्रो आफ्नै अलग्गै सिष्टम र नीतिनियम छ । हाम्रा कर्मचारीले स्वतःस्फूर्त रूपमा कम्पनीको नियम अवलम्बन गरिरहेका छन् । सोहीअनुसार उनीहरूको पनि व्यवस्थापन भइरहेको छ ।
कर्मचारीको कुशल व्यवस्थापनका लागि केही फरक नीति पनि अवलम्बन गर्नुभएको छ कि ?
कर्मचारी व्यवस्थापनका लागि हामीले कुनै छुट्टै नीति अपनाएका छैनौं । तर, हामीले नेपालको कानूनअनुसार श्रम ऐनलाई भने अक्षरशः कार्यान्वयन गर्दै आएका छौं । उक्त ऐनअनुसार कर्मचारीले पाउने पारिश्रमिक तथा अन्य सुविधालाई हामीले पूर्णरूपमा लागू गरेका छौं ।
कर्मचारीलाई प्रोत्साहित गर्न कस्ता उपाय अपनाउनुहुन्छ ?
हामी आफ्ना हरेक कर्मचारीको नियमित निरीक्षण गरिरहेका हुन्छौं । प्रत्येक कर्मचारीको रेकर्ड हामीसँग हुन्छ । कर्मचारीलाई प्रोत्साहित गर्न समयसमयमा भेटघाट पनि गर्दै आएका छौं । कर्मचारीको प्रस्तुतिअनुसार उनीहरूलाई पुरस्कार, सम्मान तथा पदोन्नतिसमेत गर्दै आएका छौं ।
नयाँ कर्मचारी लिनुपर्दा कस्तो प्रक्रिया अपनाउनुहुन्छ ?
नयाँ कर्मचारी लिनका लागि हामीले पत्रपत्रिकामा आवेदन खुलाएका हुन्छौं । हामी प्रायः वर्षभरि नै आवेदनको माग गर्छौं । त्यसबाट प्राप्त भएका आवेदनका आधारमा उनीहरूको छनोट गरी अन्तरवार्ता तथा मेडिकल जाँच गर्छौं । उक्त प्रक्रियामा छनोट भएका कर्मचारीलाई हाम्रो केन्द्रीय कार्यालय (काठमाडौं)मै बोलाएर तालीम दिन्छौं । यसपछि कर्मचारीलाई औपचारिक रूपमा सम्बन्धित स्थानमा कामका लागि खटाउँछौं ।
कर्मचारीको छनोट गर्दा कुन विषयलाई बढी प्राथमिकता दिनुहुन्छ ?
हाम्रो कम्पनीले सुरक्षासम्बन्धी सेवा प्रदान गर्छ । त्यसैले, हामीले खोजेका कर्मचारीमा शारीरिक स्फूर्तिको साथमा मानसिक रूपमा पनि परिपक्वता हुन जरुरी छ । सुरक्षा अति नै संवेदनशील तथा जिम्मेवारीपूर्ण कार्य हो । त्यसैले, हामीले विशेष गरी अवकाशप्राप्त प्रहरी र सेनालाई बढी प्राथमिकता दिएका छौं । उनीहरूमा पहिलेदेखि नै प्राविधिक जानकारी रहने हुँदा पनि हामीले त्यस्ता व्यक्तिलाई प्राथमिकता दिएका हौं । अन्य सर्वसाधारण नागरिकका हकमा भने २२ वर्षमा पूरा भएको, कम्तीमा कक्षा–८ उत्तीर्ण गरेको र शारीरिक रूपमा सक्षम हुनुपर्छ ।
कम्पनीको सफलताका लागि एउटा कर्मचारीको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ ?
कुनै पनि कम्पनीका लागि कर्मचारी महत्वपूर्ण साधन हो । कम्पनीको सफलतामा कर्मचारीको पनि ठूलो भूमिका रहने गर्छ । तसर्थ, कम्पनी र कर्मचारीको व्यक्तिगत सफलताका लागि पनि कर्मचारी स्वयम् सजग हुनुपर्छ । साथै, कर्मचारी कम्पनीप्रति इमानदार र मेहनती हुनुपर्छ ।
कर्मचारी व्यवस्थापनमा कस्ता समस्या भोग्नुपरेको छ ?
कर्मचारीकै कारण अहिलेसम्म त्यस्तो ठूलो समस्या हामीले भोगेका छैनौं । सबै कर्मचारी एउटा विशेष प्रणालीमा रहने भएकाले पनि अहिलेसम्म ठूलो समस्या भोग्नु नपरेको हो । तर, कहिलेकाहीँ कर्मचारी र व्यवस्थापनबीच विचारको तालमेल नमिल्दा भने समस्या सृजना हुने गर्छ । कुनै अवस्थामा कर्मचारीले आफूलाई केन्द्रमा राखेर सोचेको हुन्छ भने व्यवस्थापनले पनि संस्थाकै हितलाई केन्द्रमा राखेर योजना बनाएको हुन्छ । हुन त दुवै पक्षमा आ–आफ्नो ठाउँमा सही हुन्छन् । तर, एकअर्काको दृष्टिकोणमा भने भिन्नता हुन्छ । यसले सानोतिनो समस्या सृजना हुन्छ । तर, यस्तो अवस्थामा हामीले पहिले कर्मचारीको मनोभावना बुझ्ने प्रयास गर्छौं ।
http://www.abhiyan.com.np/new/Articles/view/37525
No comments:
Post a Comment